Author Archives: Stavroula Charisi

Γιατί ο Πεπ Γκουαρδιόλα θα ήταν καλός πρόεδρος των φαρμακοποιών

Σάββατο απόγευμα, απογοητευμένοι οπαδοί της Southampton FC κατευθύνονται στην παμπ για να παρηγορηθούν έπειτα από την ήττα της ομάδας, πίνοντας αμέτρητα pints. Λάθος σύστημα και καμιά αλλαγή όταν έπρεπε, φωνάζουν και τα βρετανικά μάγουλα κοκκινίζουν ακόμα περισσότερο. Πώς γίνεται ο τεράστιος παίχτης που πληρώσαμε να μην κατάφερε να βάλει γκολ!

Δεν είναι αξιοθαύμαστη η αντίληψη της αξίας του συστήματος και των αλλαγών που επιδεικνύει ο μέσος Βρετανός; Στο ποδόσφαιρο τουλάχιστον.

Καλά τα ατομικά (ποδοσφαιρικά και μη) προσόντα του παίχτη, αλλά χωρίς τον προπονητή να παίζει μπάλα από τον πάγκο, η ομάδα είναι αμφίβολο αν θα σκοράρει.  Γι’αυτό η Μπαρτσελόνα με τον Γκουαρδιόλα έπαιρνε το ένα κύπελλο μετά το άλλο, γιατί ο Πεπ ήξερε πώς να τοποθετήσει τους παίκτες (με τις αναμφίβολες ικανότητες) στο χόρτο και σε ποια σημεία να εφαρμόσει αλλαγές. (Πιθανότατα υπάρχουν και πιο γκρίζες περιοχές σχετικές με τη δουλειά του Πεπ, αλλά το άρθρο δεν είναι ποδοσφαιρικό).

Ένα από τα πράγματα που δεν καλλιεργείται στα χρόνια των προπτυχιακών σπουδών της φαρμακευτικής είναι η επαγγελματική ταυτότητα. Εξαιτίας αυτού, δεν μαθαίνουμε ποτέ την ύπαρξη και τη δομή του συστήματος μέσα στο οποίο θα κινηθούμε, θα προσφέρουμε υπηρεσίες και θα επηρεαστούμε στην καθημερινή μας πρακτική. Με λίγα λόγια, η έννοια του συστήματος μας είναι άγνωστη και επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά στις ατομικές δυνατότητες και πόρους του κάθε ενός φαρμακοποιού. Το ποδόσφαιρο δείχνει ότι και forward με χρυσά πόδια να είσαι, χωρίς midfielder δυσκολεύεσαι πολύ.

Γι’αυτό ο προπονητής (επικεφαλής) πληρώνεται (εκλέγεται) για να θέσει υλοποιήσιμους, μετρήσιμους στόχους και να στήσει αυτό το σύστημα. Χαρακτηριστικά του συστήματος είναι:

  • Η περιπλοκότητα. Πολλοί εμπλεκόμενοι, με διαφορετικές αλληλεπιδράσεις, σε εύρος, ισχύ και σημαντικότητα, με συνεχή αλλαγή των ισορροπιών, πράγμα που καθιστά την επιβολή τάξης εξαιρετικά δύσκολη.
  • Η απουσία νομοτέλειας. Η μελλοντική λειτουργία του συστήματος δε μπορεί να προβλεφθεί από τα δεδομένα του παρελθόντος.
  • Η τάση προς την αδράνεια. Με την αύξηση του αριθμού συνδιαλλαγών, συμβιβασμών και απαιτήσεων των εμπλεκόμενων, συνολικά το σύστημα τείνει στην απραξία.
  • Το γεγονός ότι δεν μπορεί να αποδοθεί ευθύνη σε ένα μόνο άτομο ή ομάδα ατόμων.
  • Η μη γραμμική απόκριση σε σταθερές παραμέτρους. (Δεν αντιδρούν κάθε φορά παρόμοια π.χ. στην αύξηση της χρηματοδότησης).
  • Ο τεράστιος αριθμός παραμέτρων και η μη προβλεψιμότητα των αλληλεπιδράσεών τους.

Το πρόβλημα βέβαια ξεκινάει όταν ο επικεφαλής δεν θέτει σωστούς στόχους και δεν αντιλαμβάνεται τις ιδιότητες του συστήματος. Με συνέπεια η ομάδα να βρίσκεται στο 90’ με δυο γκολ πίσω στο σκορ και να μην μπορεί να κάνει αλλαγή, πόσο μάλλον να φέρει αποτέλεσμα.

ΑΛΛΑΓΗ

Η κακή αντίληψη του συστήματος έχει ένα μεγάλο μειονέκτημα: Την αδυναμία ουσιαστικών αλλαγών που θα οδηγήσουν σε θετική ή τουλάχιστον σε πιο συμφέρουσα εξέλιξη. Οι αλλαγές αυτές καθεαυτές έχουν κλίμακα και ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο εφαρμόζονται, αναμένεται να έχουν μικρότερο ή  μεγαλύτερο impact.

img_4722

Επεξηγώντας το γράφημα, είναι ξεκάθαρο ότι ο κλάδος καταναλώνει αφειδώς το εύπεπτο μήνυμα περί επιμόρφωσης των φαρμακοποιών-ατόμων (με ένα ωραία στημένο αφήγημα όπου λέξεις όπως η εκπαίδευση και η επιστήμη έχουν αρχίσει να χάνουν το νόημα και να έχουν αφηρημένο περιεχόμενο), ενώ συνολικά η δυναμική αυτής της παρέμβασης είναι μικρή. Να ξεκαθαρίσουμε εδώ ότι δεν υποτιμάται η ανάγκη ο φαρμακοποιός να είναι ενημερωμένος και ικανός να παράσχει φαρμακευτική φροντίδα, απλά στη γενικότερη εικόνα, όσο και να εκπαιδευτεί, αν το σύστημα δεν του επιτρέπει να ασκήσει τη φαρμακευτική όπως αρμόζει, το τελικό αποτέλεσμα είναι μηδέν. (Παράδειγμα, μπορεί ένας φαρμακοποιός να έχει εκπαιδευτεί στον αντιγριππικό εμβολιασμό και να θέλει να στήσει μια ολοκληρωμένη υπηρεσία στο φαρμακείο του, αλλά περνά τις 6 από τις οχτώ ώρες της μέρας του στη γραφειοκρατία, κυνηγώντας γνωματεύσεις και εκτυπώνοντας χαρτιά).

Τα πάνω σκαλοπάτια της κλίμακας παράγουν μεγαλύτερη και μακροβιότερη αλλαγή. Πρόκειται για τις οργανωτικές, νομοθετικές και συνεργατικές παρεμβάσεις που οδηγούν το σύστημα προς το στόχο. Θα πει κανείς ότι «στην Ελλάδα είναι δύσκολο». Για δικαιολογία, στέκει. Για επιχείρημα κάποιου που διεκδικεί ή κατέχει θέση ηγέτη, δε στέκει, δυστυχώς. Κι ο Γκουαρδιόλα το ξέρει καλά αυτό. 2/n

 

Σταυρούλα Χαρίση

MPharm, DipClinPharm, MRPharmS

Advertisements

Υπηρεσία Φαρμακευτικής Πληροφόρησης

Η Φαρμακευτική Πληροφόρηση (Medicines Information – ΜΙ) αποτελεί μια από τις διαφορετικές  εξειδικεύσεις που μπορεί να ακολουθήσει ένας φαρμακοποιός. Ως οργανωμένη υπηρεσία, έχει την έδρα της στο νοσοκομείο, απευθύνεται κυρίως σε επαγγελματίες υγείας και στελεχώνεται από φαρμακοποιούς, τεχνικούς φαρμάκων και διοικητικό προσωπικό με κύριες αρμοδιότητες τις εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δαρβίνος και η Φαρμακευτική

Η θεωρία της εξέλιξης, την οποία περιέγραψαν λεπτομερώς ο Δαρβίνος και ο Γουάλας το 1859 στο βιβλίο «On the origin of species», ενσωματώνει δυο θεμελιώδεις έννοιες, οι οποίες χωρίς υπερβολή αποτελούν παγκόσμιες σταθερές: την επιβίωση (το γιατί) και την προσαρμοστικότητα (το πώς). Οι μηχανισμοί με τους οποίους επιτυγχάνεται η προσαρμογή είναι διάφοροι, αλλά όλοι έχουν να κάνουν με τα γονίδια. Οι πεταλούδες αλλάζουν χρώμα για να μην γίνονται ορατές από τα πουλιά-θηρευτές, τα αρσενικά παγώνια έχουν πλέον λαμπερές, χρωματιστές ουρές για να προσελκύουν τα θηλυκά, τα μικρόβια αναπτύσσουν ένζυμα για να εξουδετερώνουν τα αντιβιοτικά, διεθνώς οι φαρμακοποιοί αναπτύσσουν κλινική δραστηριότητα για να παραμείνουν ενεργοί εντός της υγιειονομικής φροντίδας.Comic Illustration of a evolution of the Pharmacist Man.

Διαβάστε περισσότερα

Το νησί των θησαυρών

leaving-home

Ομολογώ ότι δεν είχα αρκετή υπομονή για να περιμένω πότε θα αναγνωριστεί η ειδικότητα του κλινικού φαρμακοποιού στην Ελλάδα. Επίσης, ήμουν περίεργη να δω πώς είναι να δουλεύεις ως τέτοιος στο πολυδιαφημισμένο NHS. Γι’αυτό, μια πρωΐα του Σεπτεμβρίου του ‘15, ξεκίνησα την περιπέτεια στο νησί (αυτό με τις πολλές βροχές, το φλεγματικό χιούμορ και το τσάι – πολύ τσάι).

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός εξάρτησης από τη νικοτίνη – The Fagerstrom Test Score

%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b5%ce%af%ce%bf-%ce%bb%ce%ae%cf%88%ce%b7%cf%82Σε προηγούμενο άρθρο μας, είδαμε ποια εργαλεία έχει να προσφέρει η φαρμακευτική για τη διακοπή του καπνίσματος. Ένα από αυτά, η θεραπεία υποκατάστασης με νικοτίνη (Nicotine Replacement Therapy – NRT) είναι πιθανότατα η πιο πολυδιαφημισμένη μέθοδος, καθώς και η πιο άμεσα προσβάσιμη, αφού τα διαθέσιμα σκευάσματα ανήκουν στην κατηγορία των μη συνταγογραφούμενων.

Ο συνδυασμός διαφορετικών μορφών και συγκεκριμένα ενός αυτοκόλλητου, που απελευθερώνει συγκεκριμένη ποσότητα νικοτίνης και προσφέρει βασική κάλυψη, με μια μορφή που ανακουφίζει την έντονη επιθυμία για κάπνισμα, όπως οι τσίχλες και οι εισπνοές, φαίνεται ότι είναι αποτελεσματικότερος από τη μονοθεραπεία. Πώς, όμως, επιλέγουμε σκευάσματα και δοσολογία; Αν δει κανείς το φύλλο οδηγιών του αυτοκόλλητου νικοτίνης, το κριτήριο  το οποίο καθορίζει τη δόση είναι ο αριθμός των τσιγάρων που καπνίζει ο χρήστης. Ακόμα και το BNF (το Βρετανικό εθνικό συνταγολόγιο) κινείται σε αυτή τη λογική. Τίθεται το εύλογο ερώτημα, ωστόσο, αν ένα νούμερο αρκεί για να χαρακτηρίσει το βαθμό εξάρτησης ενός ατόμου από τη νικοτίνη.

Προφανώς και δεν αρκεί, επομένως ένα εργαλείο που θα «μετρήσει» το βαθμό φυσικής εξάρτησης θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο στην εξατομίκευση της NRT. Ένα από αυτά τα εργαλεία είναι το Fagerstrom Test, που αποτελείται από έξι ερωτήσεις και δίνει ένα τελικό σκορ που χαρακτηρίζει το μέγεθος της εξάρτησης.

Fagerstrom Test Score
Πόσο σύντομα μετά το πρωινό ξύπνημα καπνίζετε το πρώτο τσιγάρο; Εντός 5 λεπτών

5-30 λεπτά

31-60 λεπτά

˜   3

˜   2

˜   1

Βρίσκετε δύσκολο να μην καπνίσετε σε χώρους που απαγορεύεται το κάπνισμα; Ναι

Όχι

˜   1

˜   0

Ποιο τσιγάρο της ημέρας θα είχατε μεγάλο πρόβλημα να σταματήσετε; Το πρώτο μετά το ξύπνημα

Οποιοδήποτε άλλο

˜   1

˜   0

Πόσα τσιγάρα καπνίζετε σε μια μέρα; ≤10

11-20

21-30

≥30

˜   0

˜   1

˜   2

˜   3

Καπνίζετε πιο συχνά/ περισσότερο το πρωί; Ναι

Όχι

˜   1

˜   0

Καπνίζετε ακόμα κι όταν είστε άρρωστος στο κρεββάτι; Ναι

Όχι

˜   1

˜   0

Σύνολο

Το αποτέλεσμα του τεστ αξιολογείται ως εξής:

Σκορ 1-2 υποδεικνύει χαμηλή εξάρτηση και σε αυτή την περίπτωση είναι πιθανόν να μη χρειάζεται θεραπεία υποκατάστασης, ωστόσο, ο καπνιστής θα πρέπει να ενημερωθεί ότι μπορεί να παρουσιαστούν συμπτώματα στέρησης εάν αποφασίσει να σταματήσει το κάπνισμα. Σκορ 3-4 υποδεικνύει χαμηλή έως μέτρια εξάρτηση, 5-7 μέτρια εξάρτηση και ≥8 υψηλή.

Είναι προφανές ότι όσο υψηλότερος ο βαθμός εξάρτησης, τόσο μεγαλύτερες δόσεις των σκευασμάτων θα χρειαστεί ο καπνιστής. Ενδεικτικά, θα αναφέρω τα σχήματα που προτείνει το πρωτόκολλο του Nottinghamshire Healthcare NHS Trust, όπου βρίσκομαι αυτό τον καιρό. Για χαμηλή εξάρτηση, αν ο καπνιστής επιθυμεί, ένα αυτοκόλλητο 7mg για 16ωρη ή 24ωρη εφαρμογή ή/και τροχίσκοι 1.5mg μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Στη χαμηλή προς μέτρια, προβλέπεται χρήση αυτοκόλλητου 14mg μαζί με είτε εισπνοές 15mg είτε τροχίσκους 4mg. Για τη μέτρια και την υψηλού βαθμού εξάρτηση, χρησιμοποιείται αυτοκόλλητο 21mg με εισπνοές 15mg ή τροχίσκους 4mg.

Το Fagerstrom Test μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αυτοαξιολόγηση από τους καπνιστές. Στον πάγκο του φαρμακείου, μπορεί να αυξήσει το χρόνο αλληλεπίδρασης με τον καπνιστή, να δώσει καλύτερη εικόνα για το βαθμό της δυσκολίας που πιθανώς αυτός θα αντιμετωπίσει διακόπτοντας το κάπνισμα και να καθοδηγήσει την επιλογή δοσολογίας NRT πιο αποτελεσματικά. Για δοκιμάστε το.

ΠΗΓΕΣ

1. Fagerström Test for Nicotine Dependence (FTND) and Heaviness of Smoking (HSI).  https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/prev/handbook12/Tobacco_vol12_appendices.pdf, Accessed 10-12-2016

2. Procedure for Use of Nictine Replacement Therapy on Inpatient Units. Nottinghamshire Healthcare NHS Foundation Trust, September 2016.

Φαρμακευτική αντιμετώπιση αναφυλαξίας

1939-4551-4-2-13-2Η αναφυλαξία είναι μια δυνητικά θανατηφόρα αλλεργική αντίδραση σε κάποιο ερέθισμα, με ταχεία έναρξη. Εκδηλώνεται με συμπτώματα από το δέρμα και τους βλεννογόνους, το καρδιαγγειακό, αναπνευστικό και γαστρεντερικό σύστημα. Αποτελεί μια IgE- μεσολαβούμενη αντίδραση που οδηγεί σε απελευθέρωση μεσολαβητικών ουσιών – με κυριότερο εκπρόσωπο την ισταμίνη – από τα μαστοκύτταρα και τα βασεόφιλα, που προκαλούν αγγειοδιαστολή και ως αποτέλεσμα τα διάφορα κλινικά φαινόμενα. Υπάρχει βέβαια και μη αλλεργική αναφυλαξία (ψευδοαναφυλαξία) όπου δε μεσολαβούν αντισώματα Ε, ωστόσο, η εκδήλωση και η αντιμετώπιση είναι ταυτόσημες με την αλλεργική.

Διαβάστε περισσότερα

[Case study] Kλινική φαρμακευτική και εκρηκτικά κοκτέηλ

Η νεφρική λειτουργία είναι ως γνωστόν μια από τις βασικές παραμέτρους που καθορίζουν τη διαχείριση ενός φαρμάκου από τον οργανισμό, γι’αυτό πολλές φορές η εκτίμησή της προηγείται της έναρξης φαρμακευτικής αγωγής. Σε αρκετές περιπτώσεις, είναι σημαντικό να παρακολουθείται και κατά τη διάρκεια της αγωγής με νεφροτοξικές ουσίες ή φάρμακα στενού θεραπευτικού εύρους. Στο παρακάτω περιστατικό, θα δούμε πώς η έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας επηρεάζει και επηρεάζεται από τα φάρμακα. Eίναι μια περίπτωση high risk ασθενούς για τον κλινικό φαρμακοποιό, καθώς συγκεντρώνει πολλούς παράγοντες κινδύνου: μεγάλη ηλικία, πολλές ασθένειες, αγωγή με στενού εύρους φάρμακα και μετεγχειρητική κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

« Παλαιότερες καταχωρίσεις